نگاهى به واردات ميوه و آبميوه هاى خارجى
لوكس اما بى مزه
 |
مهرى حقانى
اگرچه نام «باغ هاى ايرانى» آوازه اى اصيل در هنر معمارى و همچنين ادبيات ايران دارد اما به حتم، ميوه اين باغ ها هم اصالتى در همان حد دارد. بنا به اقليم متنوع اين سرزمين، باغ هاى ميوه و مركبات و جاليزهاى گرمسيرى و تاكستان ها ، اقتصاد كشاورزى ما را نيز تعيين مى كرده است. با اين حال، در سال هاى اخير نماى كلى اقتصاد، تأثير خود را بر اين كالا در واحدهاى جزيى تر ميوه فروشان نشان داده است. در كنار ميوه خوشمزه ايرانى اما بى آلايش و به دور از تكنيك هاى بازاريابى جهانى، بسته بندى هاى زيبا و شكيل ميوه هاى خارجى با طعمى نه چندان در خور. واردات رقابت مى آفريند اما رقابت ، تمام انگيزه ورود ميوه خارجى نيست، همچنان كه داستان رقيبان خارجى آبميوه و كارخانه داران آبميوه و كنستانتره ميوه نيز چندان شنيدنى و جالب نيست.
سيب فرانسه، انگور آفريقاى جنوبى، اورانگوتان مالزى، پرتقال مصر، ... بد نيست كه ذائقه ايرانى نيز آنها را بچشد. اماچنين اتفاقى هنگامى جالب توجه است كه انگور مثال زدنى مشكين شهر، خيار اصفهانى ، خربزه مشهد، هندوانه اهواز، انار ساوه و دهها مورد ديگر نيز در بسترى از ارتقاى روش هاى كشت و توليد تا بازاريابى و بسته بندى قرار گرفته باشند. واردات ميوه، هرچند هنوز در حجم چندان تعيين كننده و حادى انجام نمى شود اما با توجه به اين كه ميوه هميشه يكى از جنبه هاى اصلى اقتصاد بازار مواد خوراكى و حتى بسته به زمان بندى سال چون نوروز، جايگاه خاصى دارد، پس مى توان به مقوله واردات ميوه نيز كارشناسى تر پرداخت، همچنان كه هم اكنون چگونگى واردات مى تواندكاركردهاى پنهانى در اقتصاد كشور داشته باشد.
آنچه از گمرك گذشت
بنابه گزارش گمرك ايران درسال ،۱۳۸۴ ۵۷۵ هزار و ۲۸۰ تن ميوه به ارزش ۱۸۴ ميليون و ۱۳۲ هزار دلار از مبادى رسمى وارد كشور شده است. بيشترين ميزان واردات ميوه موز بوده است كه ۴۹۷ هزار و ۵۳۵ تن كه ارزش آن ۱۵۱ ميليون و ۲۴هزار دلار بوده است . پرتقال نيز در رتبه دوم ميوه هاى وارداتى بوده كه ارزش واردات آن ۱۹ ميليون و ۲۸ هزار دلار بوده است. ارزش نارگيل وارداتى هم ۴ميليون و ۵۱۶ هزار دلار بوده كه در رده سوم ميوه هاى وارداتى بوده است. رتبه هاى بعدى به نارنگى با ۳ ميليون و ۴۵۹ هزار دلار اختصاص دارد. ساير ميوه هاى خشك، گلابى، بادام هندى ، ليمو و انگور تازه بوده است. از تاريخ ۱۳۸۴/۴/۱۸ سود بازرگانى موز، آناناس، نارگيل، انبه، گيلاس، آلبالو و زردآلو به صفر رسيد و پس از اين تاريخ اين اقلام با حقوق پايه ۴درصد وارد شده است. همچنين به خاطر حمايت از مصرف كنندگان براى تهيه ميوه با قيمت مناسب، سود بازرگانى سيب، پرتقال و نارنگى به صفر كاهش يافت كه البته پس از آن و براى حمايت از توليدكنندگان داخلى به ۲۶ درصد افزايش يافت. با اين حال براساس مقررات صادرات و واردات سال ۱۳۸۵ حقوق ورودى پرتقال،نارنگى، سيب، زردآلو، گيلاس و آلبالو متغير است، چنان كه حقوق ورودى پرتقال و نارنگى تا پايان سال ۱۳۸۵ ، ۴۵ درصد ارزش كالا بوده است. بررسى هاى گمرك ايران نشان مى دهد تا پيش از تغيير تعرفه ها در سال ۸۴ ، ۴۶ ميليون و ۷۶۴ هزار دلار انواع ميوه به كشور وارد شده كه بعد از تغيير تعرفه ها به ۱۳۷ ميليون و ۳۶۰هزار دلار ميوه رسيده است. يعنى ۶۶ درصد كل واردات ميوه شامل موز، آناناس، نارگيل، سيب، پرتقال، نارنگى، انبه، گيلاس ، آلبالو و زردآلو پس از تغيير تعرفه وارد كشور شده و بيشترين ميزان واردات ميوه در آبان و شهريور صورت گرفته است. ۷۳ درصد ميوه هاى وارداتى از طريق امارات بوده است. فيليپين در رتبه بعدى قرار دارد و پس از آن نوبت به كشور تركيه مى رسد. آفريقاى جنوبى و اكوادور از ديگر صادركنندگان ميوه به ايران هستند. واردات ميوه در ۳ ماهه اول سال ۸۵ نسبت به زمان مشابه سال قبل ۳۶ درصد افزايش ارزش پولى و ۲۶ درصد افزايش وزن داشته است.
از پرتقال شهسوار تا پرتقال اسكندريه
فرج الله قادرى يك باغدار مازندرانى است كه در واحد اقتصادى به توليد مركبات اشتغال دارد. تجربه اين باغدار و كشاورز آن است:« كه نمى توان گفت واردات ميوه نداشته باشيم اما مسأله چگونگى شكل دادن به اين واردات و هدايت آن است. موز يا حتى آناناس گذشته از اين كه شايدديگر چندان ميوه لوكس نباشند، چندان حساسيتى در بازار ميوه و خرده فروشى ايجاد نمى كنند. اما مسأله وقتى ايجاد مى شودكه برخى از ميوه ها كه خاص اقليم ماست و حتى ما متخصص توليد آن هستيم مانند سيب يا پرتقال دركنار گونه هاى لوكس خارجى قرار مى گيرد. اين در حالى است كه اين نوع ميوه ها هيچگاه طعم و مزه مشابه ايرانى را نيز ندارد. تنها مسأله اى كه دراين ميان محسوس بوده است، نوع بسته بندى و ارائه اين محصولات است كه متأسفانه در ايران چندان به آن پرداخته نشده است. مسأله ديگرى كه وجود دارد و به شدت در حرفه ما حس مى شود وجود شبكه گسترده دلال و واسطه هاست. چنان كه تأثير خود را برهمين ميوه وارداتى هم گذاشته است. به عنوان نمونه نارنگى پاكستانى در سيستان و بلوچستان درشهر خاش كيلويى ۳۰ تومان به فروش مى رسيد. حال محاسبه كنيد كه قيمت همين نارنگى در تهران چقدر است؟»
با اين حال احمد طاهرى معاون وزير بازرگانى مى گويد: برخى از واردكنندگان
به طور آزمايشى ميوه هاى لوكس خارجى وارد كرده اند ولى چون با تعرفه ۴۰درصدى بوده است ، با هزينه گرانى عرضه مى شود. از سويى واردات ميوه بنا به قانون برنامه چهارم توسعه، آزاد است . واردات پرتقال و نارنگى هم براى تنظيم بازار شب عيد انجام مى شود. اما ميوه هاى خارجى لوكس و گرانقيمت با تعرفه ۴۰درصدى وارد كشور شده كه به تنظيم بازار داخلى دولت درميوه ارتباطى ندارد. واردات ميوه انحصارى نيست و تمامى اشخاص حقيقى و حقوقى مى توانند فعاليت كنند.» درآمد گمرك ايران درسال ۸۴ از محل واردات هركيلو ميوه، حدود ۲۶۴ ريال بوده كه در همان سال نزديك به ۱۱ ميليون دلار درآمد از واردات ميوه به دست آورد.
يك وارد كننده جزء ميوه هاى خارجى مى گويد: ميوه هاى داخلى از نظر كيفيت و خاصيت هيچ مشكلى ندارند ولى ميوه خارجى گرانقيمت با بسته بندى هاى زيبا وارد شده اما اگر دولت به فكر كشاورزان و توليدكنندگان داخلى است بايد به جاى مجوز واردات، شبكه توزيع ميوه هاى ايرانى را بازسازى و بهينه كند. ميوه هاى وارداتى از كشورهاى شيلى، برزيل، فرانسه، مصر، پاكستان و چين هستند.
با اين حال واردات از زواياى گوناگون ديگرى هم قابل بررسى است چنان كه رئيس تعاونى اتحاديه فروشندگان ميوه عامل افزايش قيمت در سال گذشته را مربوط به ۴ واردكننده انحصارى اعلام مى كند . عمده مشكلاتى كه درباره قيمت ميوه به وجود مى آيد به سامانه پس از توليد، اعم از نگهدارى ، فرآورى، بازاررسانى و توزيع برمى گردد.
به عنوان نمونه همچنان كه فرج الله قادرى اشاره مى كند:«ميوه و مركبات توليد داخلى از آمل و بابل تا تهران به سختى حمل مى شود و گاهى نبود ساز و كار مناسب موجب بى رغبتى باغدار به جمع آورى محصول از درخت مى شود، اما موز اكوادور ، نارگيل مالزى، نارنگى پاكستانى، سيب فرانسوى، پرتقال مصرى و انواع ميوه هاى رنگارنگ خارجى ، سالم به دست مصرف كننده مى رسد. حتى برخى از توليدات سيب اروميه، مركبات جيرفت و خرماى جنوب و گوجه فرنگى مشهد به خاطر گران بودن كرايه حمل و نبود بازار درمحل توليد، فاسد شده و ازچرخه مصرف خارج مى شود، اما پرتقال مصرى با كارتن هاى زيبا به دست مصرف كننده در تهران مى رسد و بارها ديده ايم كه جوانان روستايى ، پشت چرخ دستى پرتقال خارجى مى فروشند.»
اين همه درحالى است كه محصولات باغى بعد از ذخاير نفت مى تواند يكى از پايه هاى اصلى درآمدكشور باشد. پروفسور اسماعيل فلاحى رئيس كل انجمن علوم ميوه شناسى آمريكاست. او دركارگاه آموزشى ويژه كشاورزان ، اشاره مى كند كه «ايران داراى يكى از قوى ترين بانك هاى ژن ميوه است كه به دليل بى توجهى ما بسيارى از گونه هاى مناسب كشور در حال از بين رفتن است. صدها گونه بومى از سيب، گلابى، گيلاس، هلو و انگور در ايران وجود داردكه زمينه خوبى براى ورود به بازار جهانى است» . پروفسور فلاحى معتقد است : «نزديكى ايران به خليج فارس ، كشاورزان زبده و نيروى كار ارزان موقعيت مناسبى براى رشد اين بخش دارد. هم اكنون در دنيا اهميت بازاريابى براى محصولات توليدى بيش از گذشته مطرح است. ما حتى مى توانيم از گونه هاى خارجى براى دست يافتن به بازار جهانى استفاده كنيم.»
گذشته از جنبه هاى اقتصادى و كم و كيف واردات ميوه، بايدگفت واردات نيازمند بخش پشتيبانى و نظارت است. درحقيقت تنها تعرفه ها و آئين نامه هاى وارداتى و گمركى نيستند كه آنچه به مملكت وارد مى شود را تعيين مى كنند، سلامت كالاى وارداتى و آثارى كه در درازمدت مى تواند بر تغذيه و بهداشت مردم داشته باشد وجه كمرنگ تر قضيه است. چنان كه كارشناسان تغذيه معتقدند برخى از ميوه هاى وارداتى محصول درختانى هستند كه با مهندسى ژنتيك در آنها تغييراتى ايجاد شده و حاوى ژن هاى تغيير شكل داده اى هستند كه باكترى هاى موجود در روده را تغيير مى دهند. ميوه هاى خارج از فصل، محصول برخى تغييرات ژنتيكى هستند كه براى طولانى شدن زمان رسيدن ميوه ها و تأخير انداختن زمان ميوه چينى انجام مى شود و همين مسأله روى طعم و مزه محصول هم اثر مى گذارد.
كنسانتره ايرانى نوپا اما موفق
همزمان با آشنايى بازار ايران با انواع آبميوه هاى خارجى كه عمدتاً محصول كشورهاى حاشيه خليج فارس هستند، اتفاق خوشايند ديگرى نيز دراين سالها افتاده است و آن رشد صنايع آبميوه و كنستانتره ميوه است. با اين حال اين صنايع هرچندبا اقبال عمومى روبرو شده اند ولى نيازمند سياست هاى حمايتى نيز هستند. در حقيقت واردات آبميوه هاى خارجى كه انواع آن هم حتى كيفيت چندانى ندارند، مى تواندبه آسيب پذيرى صنايع ايرانى منجر شود. داستان آبميوه محصول عربستان چندان بى ربط نيست؛ شربتى كه به نام آب ميوه در فاصله ۲ساعتى مرزهاى جنوبى كشور با آب تصفيه شده دريا و در قوطى هاى خوش آب و رنگ وارد ايران مى شود. اين در حالى است كه كارشناسان تغذيه معتقدند اين آب ميوه هاى غليظ با ماده غليظ كننده اى تهيه مى شود كه تنهاچندسى سى آن مى تواند يك تانك آب ميوه را به غلظتى سنگين برساند. سپس از رنگ هويج يا بتاكاروتين به آن اضافه مى شودكه مصرف بيش از حد آن موجب بيمارى يرقان مى شود و بعد بنا به ذائقه شيرين پسند ايرانى با حجم زيادى از ساكارز تركيب مى شود. تنها مواد اصلى آن پوره خشك پرتقال و قطعات فريزشده ميوه است. همين است كه اين آب ميوه را شما نمى توانيد در سوپرماركت هاى كشورهاى اروپايى پيدا كنيد. اين در حالى است كه آمار بيمارى قند در ايران رو به افزايش است.
اين در حالى است كه ولى الله داود آبادى دبير انجمن صنفى كارخانجات صنايع كنستانتره و آبميوه مى گويد: «آبميوه هاى توليدى كارخانه هاى ايرانى با وجود كيفيت مطلوب به علت ورود آبميوه قاچاق داراى بازار مناسبى نيستند. آب ميوه هاى قاچاق با قيمت نازل به بازار عرضه مى شوند و فرصت رقابت محصولات مشابه داخلى را مى گيرند. اين محصولات به علت استفاده بيش از حد از شكر آثار جانبى خواهند داشت. همچنين واردات آبميوه از تركيه و برخى كشورهاى ديگر مانع فعاليت كارخانه هاى داخلى مى شود. از سوى ديگر بالابودن نرخ بهره بانكى و عدم پرداخت به موقع تسهيلات از مشكلات ديگر اين كارخانجات است. چنان كه هم اكنون برخى توليدكنندگان موفق به دنبال مشترى براى فروش كارخانه هاى خود هستند.»
چين نيز از ديگر رقباست كه با ارائه محصولاتى با قيمت كم درصدد فتح اين بازار است. اين همه در حالى است كه كنستانتره سيب و انگور ايران كيفيت بالايى دارد.
كدام واردات؟
درهرصورت واردات يك واقعيت انكارناپذير در چرخه معادلات اقتصادى است اما هنگامى مى توان از آن در جهت رونق اقتصاد داخلى بهره ورى كرد كه هدايت شده و همراه با برنامه ريزى باشد؛ هنگامى كه سود و عوايد حاصل از واردات در خدمت تقويت و تجهيز و بهبود صنايع داخلى و يا بخش كشاورزى قرار گيرد و از سويى زمينه رقابت پربازدهى نيز فراهم شود. همچنين بر كانال هايى كه واردات را به عهده مى گيرند نظارت قانونى شود و شبكه مافياى واردات امكانى براى قدرت گرفتن نيابد. موز يا آناناس رانمى توان ازكنار سفره ميوه ايرانى حذف كرد چون بالطبع محصولات شرايط اقليمى متفاوتند و چرا آنها را نداشته باشيم يا نمى توان برخى تنوع ها و سليقه ها ولو قدرت هاى خريد بالاتر برخى از طبقات مردم را نيز نفى كرد اما اولويت باكشاورزى ديرينه ايران و صنايع نوپاى جانبى است.
شيوه هاى توليد، حفظ و گسترش گونه هاى محلى ، بهبود سيستم آفت زده توزيع و همچنين بازنگرى صنايع بسته بندى، آن چيزى است كه كشاورزى اين مملكت را نه تنها در حد سبد ميوه ايرانى بهبود مى بخشد، بلكه مى تواند به مازادى براى صادرات و ارزآورى نيز تبديل شود. در حقيقت ميوه ايرانى نيازمند توانبخشى است.
اگرچه نام «باغ هاى ايرانى» آوازه اى اصيل در هنر معمارى و همچنين ادبيات ايران دارد اما به حتم، ميوه اين باغ ها هم اصالتى در همان حد دارد. بنا به اقليم متنوع اين سرزمين، باغ هاى ميوه و مركبات و جاليزهاى گرمسيرى و تاكستان ها ، اقتصاد كشاورزى ما را نيز تعيين مى كرده است. با اين حال، در سال هاى اخير نماى كلى اقتصاد، تأثير خود را بر اين كالا در واحدهاى جزيى تر ميوه فروشان نشان داده است. در كنار ميوه خوشمزه ايرانى اما بى آلايش و به دور از تكنيك هاى بازاريابى جهانى، بسته بندى هاى زيبا و شكيل ميوه هاى خارجى با طعمى نه چندان در خور. واردات رقابت مى آفريند اما رقابت ، تمام انگيزه ورود ميوه خارجى نيست، همچنان كه داستان رقيبان خارجى آبميوه و كارخانه داران آبميوه و كنستانتره ميوه نيز چندان شنيدنى و جالب نيست.
سيب فرانسه، انگور آفريقاى جنوبى، اورانگوتان مالزى، پرتقال مصر، ... بد نيست كه ذائقه ايرانى نيز آنها را بچشد. اماچنين اتفاقى هنگامى جالب توجه است كه انگور مثال زدنى مشكين شهر، خيار اصفهانى ، خربزه مشهد، هندوانه اهواز، انار ساوه و دهها مورد ديگر نيز در بسترى از ارتقاى روش هاى كشت و توليد تا بازاريابى و بسته بندى قرار گرفته باشند. واردات ميوه، هرچند هنوز در حجم چندان تعيين كننده و حادى انجام نمى شود اما با توجه به اين كه ميوه هميشه يكى از جنبه هاى اصلى اقتصاد بازار مواد خوراكى و حتى بسته به زمان بندى سال چون نوروز، جايگاه خاصى دارد، پس مى توان به مقوله واردات ميوه نيز كارشناسى تر پرداخت، همچنان كه هم اكنون چگونگى واردات مى تواندكاركردهاى پنهانى در اقتصاد كشور داشته باشد.
آنچه از گمرك گذشت
بنابه گزارش گمرك ايران درسال ،۱۳۸۴ ۵۷۵ هزار و ۲۸۰ تن ميوه به ارزش ۱۸۴ ميليون و ۱۳۲ هزار دلار از مبادى رسمى وارد كشور شده است. بيشترين ميزان واردات ميوه موز بوده است كه ۴۹۷ هزار و ۵۳۵ تن كه ارزش آن ۱۵۱ ميليون و ۲۴هزار دلار بوده است . پرتقال نيز در رتبه دوم ميوه هاى وارداتى بوده كه ارزش واردات آن ۱۹ ميليون و ۲۸ هزار دلار بوده است. ارزش نارگيل وارداتى هم ۴ميليون و ۵۱۶ هزار دلار بوده كه در رده سوم ميوه هاى وارداتى بوده است. رتبه هاى بعدى به نارنگى با ۳ ميليون و ۴۵۹ هزار دلار اختصاص دارد. ساير ميوه هاى خشك، گلابى، بادام هندى ، ليمو و انگور تازه بوده است. از تاريخ ۱۳۸۴/۴/۱۸ سود بازرگانى موز، آناناس، نارگيل، انبه، گيلاس، آلبالو و زردآلو به صفر رسيد و پس از اين تاريخ اين اقلام با حقوق پايه ۴درصد وارد شده است. همچنين به خاطر حمايت از مصرف كنندگان براى تهيه ميوه با قيمت مناسب، سود بازرگانى سيب، پرتقال و نارنگى به صفر كاهش يافت كه البته پس از آن و براى حمايت از توليدكنندگان داخلى به ۲۶ درصد افزايش يافت. با اين حال براساس مقررات صادرات و واردات سال ۱۳۸۵ حقوق ورودى پرتقال،نارنگى، سيب، زردآلو، گيلاس و آلبالو متغير است، چنان كه حقوق ورودى پرتقال و نارنگى تا پايان سال ۱۳۸۵ ، ۴۵ درصد ارزش كالا بوده است. بررسى هاى گمرك ايران نشان مى دهد تا پيش از تغيير تعرفه ها در سال ۸۴ ، ۴۶ ميليون و ۷۶۴ هزار دلار انواع ميوه به كشور وارد شده كه بعد از تغيير تعرفه ها به ۱۳۷ ميليون و ۳۶۰هزار دلار ميوه رسيده است. يعنى ۶۶ درصد كل واردات ميوه شامل موز، آناناس، نارگيل، سيب، پرتقال، نارنگى، انبه، گيلاس ، آلبالو و زردآلو پس از تغيير تعرفه وارد كشور شده و بيشترين ميزان واردات ميوه در آبان و شهريور صورت گرفته است. ۷۳ درصد ميوه هاى وارداتى از طريق امارات بوده است. فيليپين در رتبه بعدى قرار دارد و پس از آن نوبت به كشور تركيه مى رسد. آفريقاى جنوبى و اكوادور از ديگر صادركنندگان ميوه به ايران هستند. واردات ميوه در ۳ ماهه اول سال ۸۵ نسبت به زمان مشابه سال قبل ۳۶ درصد افزايش ارزش پولى و ۲۶ درصد افزايش وزن داشته است.
از پرتقال شهسوار تا پرتقال اسكندريه
فرج الله قادرى يك باغدار مازندرانى است كه در واحد اقتصادى به توليد مركبات اشتغال دارد. تجربه اين باغدار و كشاورز آن است:« كه نمى توان گفت واردات ميوه نداشته باشيم اما مسأله چگونگى شكل دادن به اين واردات و هدايت آن است. موز يا حتى آناناس گذشته از اين كه شايدديگر چندان ميوه لوكس نباشند، چندان حساسيتى در بازار ميوه و خرده فروشى ايجاد نمى كنند. اما مسأله وقتى ايجاد مى شودكه برخى از ميوه ها كه خاص اقليم ماست و حتى ما متخصص توليد آن هستيم مانند سيب يا پرتقال دركنار گونه هاى لوكس خارجى قرار مى گيرد. اين در حالى است كه اين نوع ميوه ها هيچگاه طعم و مزه مشابه ايرانى را نيز ندارد. تنها مسأله اى كه دراين ميان محسوس بوده است، نوع بسته بندى و ارائه اين محصولات است كه متأسفانه در ايران چندان به آن پرداخته نشده است. مسأله ديگرى كه وجود دارد و به شدت در حرفه ما حس مى شود وجود شبكه گسترده دلال و واسطه هاست. چنان كه تأثير خود را برهمين ميوه وارداتى هم گذاشته است. به عنوان نمونه نارنگى پاكستانى در سيستان و بلوچستان درشهر خاش كيلويى ۳۰ تومان به فروش مى رسيد. حال محاسبه كنيد كه قيمت همين نارنگى در تهران چقدر است؟»
با اين حال احمد طاهرى معاون وزير بازرگانى مى گويد: برخى از واردكنندگان
به طور آزمايشى ميوه هاى لوكس خارجى وارد كرده اند ولى چون با تعرفه ۴۰درصدى بوده است ، با هزينه گرانى عرضه مى شود. از سويى واردات ميوه بنا به قانون برنامه چهارم توسعه، آزاد است . واردات پرتقال و نارنگى هم براى تنظيم بازار شب عيد انجام مى شود. اما ميوه هاى خارجى لوكس و گرانقيمت با تعرفه ۴۰درصدى وارد كشور شده كه به تنظيم بازار داخلى دولت درميوه ارتباطى ندارد. واردات ميوه انحصارى نيست و تمامى اشخاص حقيقى و حقوقى مى توانند فعاليت كنند.» درآمد گمرك ايران درسال ۸۴ از محل واردات هركيلو ميوه، حدود ۲۶۴ ريال بوده كه در همان سال نزديك به ۱۱ ميليون دلار درآمد از واردات ميوه به دست آورد.
يك وارد كننده جزء ميوه هاى خارجى مى گويد: ميوه هاى داخلى از نظر كيفيت و خاصيت هيچ مشكلى ندارند ولى ميوه خارجى گرانقيمت با بسته بندى هاى زيبا وارد شده اما اگر دولت به فكر كشاورزان و توليدكنندگان داخلى است بايد به جاى مجوز واردات، شبكه توزيع ميوه هاى ايرانى را بازسازى و بهينه كند. ميوه هاى وارداتى از كشورهاى شيلى، برزيل، فرانسه، مصر، پاكستان و چين هستند.
با اين حال واردات از زواياى گوناگون ديگرى هم قابل بررسى است چنان كه رئيس تعاونى اتحاديه فروشندگان ميوه عامل افزايش قيمت در سال گذشته را مربوط به ۴ واردكننده انحصارى اعلام مى كند . عمده مشكلاتى كه درباره قيمت ميوه به وجود مى آيد به سامانه پس از توليد، اعم از نگهدارى ، فرآورى، بازاررسانى و توزيع برمى گردد.
به عنوان نمونه همچنان كه فرج الله قادرى اشاره مى كند:«ميوه و مركبات توليد داخلى از آمل و بابل تا تهران به سختى حمل مى شود و گاهى نبود ساز و كار مناسب موجب بى رغبتى باغدار به جمع آورى محصول از درخت مى شود، اما موز اكوادور ، نارگيل مالزى، نارنگى پاكستانى، سيب فرانسوى، پرتقال مصرى و انواع ميوه هاى رنگارنگ خارجى ، سالم به دست مصرف كننده مى رسد. حتى برخى از توليدات سيب اروميه، مركبات جيرفت و خرماى جنوب و گوجه فرنگى مشهد به خاطر گران بودن كرايه حمل و نبود بازار درمحل توليد، فاسد شده و ازچرخه مصرف خارج مى شود، اما پرتقال مصرى با كارتن هاى زيبا به دست مصرف كننده در تهران مى رسد و بارها ديده ايم كه جوانان روستايى ، پشت چرخ دستى پرتقال خارجى مى فروشند.»
اين همه درحالى است كه محصولات باغى بعد از ذخاير نفت مى تواند يكى از پايه هاى اصلى درآمدكشور باشد. پروفسور اسماعيل فلاحى رئيس كل انجمن علوم ميوه شناسى آمريكاست. او دركارگاه آموزشى ويژه كشاورزان ، اشاره مى كند كه «ايران داراى يكى از قوى ترين بانك هاى ژن ميوه است كه به دليل بى توجهى ما بسيارى از گونه هاى مناسب كشور در حال از بين رفتن است. صدها گونه بومى از سيب، گلابى، گيلاس، هلو و انگور در ايران وجود داردكه زمينه خوبى براى ورود به بازار جهانى است» . پروفسور فلاحى معتقد است : «نزديكى ايران به خليج فارس ، كشاورزان زبده و نيروى كار ارزان موقعيت مناسبى براى رشد اين بخش دارد. هم اكنون در دنيا اهميت بازاريابى براى محصولات توليدى بيش از گذشته مطرح است. ما حتى مى توانيم از گونه هاى خارجى براى دست يافتن به بازار جهانى استفاده كنيم.»
گذشته از جنبه هاى اقتصادى و كم و كيف واردات ميوه، بايدگفت واردات نيازمند بخش پشتيبانى و نظارت است. درحقيقت تنها تعرفه ها و آئين نامه هاى وارداتى و گمركى نيستند كه آنچه به مملكت وارد مى شود را تعيين مى كنند، سلامت كالاى وارداتى و آثارى كه در درازمدت مى تواند بر تغذيه و بهداشت مردم داشته باشد وجه كمرنگ تر قضيه است. چنان كه كارشناسان تغذيه معتقدند برخى از ميوه هاى وارداتى محصول درختانى هستند كه با مهندسى ژنتيك در آنها تغييراتى ايجاد شده و حاوى ژن هاى تغيير شكل داده اى هستند كه باكترى هاى موجود در روده را تغيير مى دهند. ميوه هاى خارج از فصل، محصول برخى تغييرات ژنتيكى هستند كه براى طولانى شدن زمان رسيدن ميوه ها و تأخير انداختن زمان ميوه چينى انجام مى شود و همين مسأله روى طعم و مزه محصول هم اثر مى گذارد.
كنسانتره ايرانى نوپا اما موفق
همزمان با آشنايى بازار ايران با انواع آبميوه هاى خارجى كه عمدتاً محصول كشورهاى حاشيه خليج فارس هستند، اتفاق خوشايند ديگرى نيز دراين سالها افتاده است و آن رشد صنايع آبميوه و كنستانتره ميوه است. با اين حال اين صنايع هرچندبا اقبال عمومى روبرو شده اند ولى نيازمند سياست هاى حمايتى نيز هستند. در حقيقت واردات آبميوه هاى خارجى كه انواع آن هم حتى كيفيت چندانى ندارند، مى تواندبه آسيب پذيرى صنايع ايرانى منجر شود. داستان آبميوه محصول عربستان چندان بى ربط نيست؛ شربتى كه به نام آب ميوه در فاصله ۲ساعتى مرزهاى جنوبى كشور با آب تصفيه شده دريا و در قوطى هاى خوش آب و رنگ وارد ايران مى شود. اين در حالى است كه كارشناسان تغذيه معتقدند اين آب ميوه هاى غليظ با ماده غليظ كننده اى تهيه مى شود كه تنهاچندسى سى آن مى تواند يك تانك آب ميوه را به غلظتى سنگين برساند. سپس از رنگ هويج يا بتاكاروتين به آن اضافه مى شودكه مصرف بيش از حد آن موجب بيمارى يرقان مى شود و بعد بنا به ذائقه شيرين پسند ايرانى با حجم زيادى از ساكارز تركيب مى شود. تنها مواد اصلى آن پوره خشك پرتقال و قطعات فريزشده ميوه است. همين است كه اين آب ميوه را شما نمى توانيد در سوپرماركت هاى كشورهاى اروپايى پيدا كنيد. اين در حالى است كه آمار بيمارى قند در ايران رو به افزايش است.
اين در حالى است كه ولى الله داود آبادى دبير انجمن صنفى كارخانجات صنايع كنستانتره و آبميوه مى گويد: «آبميوه هاى توليدى كارخانه هاى ايرانى با وجود كيفيت مطلوب به علت ورود آبميوه قاچاق داراى بازار مناسبى نيستند. آب ميوه هاى قاچاق با قيمت نازل به بازار عرضه مى شوند و فرصت رقابت محصولات مشابه داخلى را مى گيرند. اين محصولات به علت استفاده بيش از حد از شكر آثار جانبى خواهند داشت. همچنين واردات آبميوه از تركيه و برخى كشورهاى ديگر مانع فعاليت كارخانه هاى داخلى مى شود. از سوى ديگر بالابودن نرخ بهره بانكى و عدم پرداخت به موقع تسهيلات از مشكلات ديگر اين كارخانجات است. چنان كه هم اكنون برخى توليدكنندگان موفق به دنبال مشترى براى فروش كارخانه هاى خود هستند.»
چين نيز از ديگر رقباست كه با ارائه محصولاتى با قيمت كم درصدد فتح اين بازار است. اين همه در حالى است كه كنستانتره سيب و انگور ايران كيفيت بالايى دارد.
كدام واردات؟
درهرصورت واردات يك واقعيت انكارناپذير در چرخه معادلات اقتصادى است اما هنگامى مى توان از آن در جهت رونق اقتصاد داخلى بهره ورى كرد كه هدايت شده و همراه با برنامه ريزى باشد؛ هنگامى كه سود و عوايد حاصل از واردات در خدمت تقويت و تجهيز و بهبود صنايع داخلى و يا بخش كشاورزى قرار گيرد و از سويى زمينه رقابت پربازدهى نيز فراهم شود. همچنين بر كانال هايى كه واردات را به عهده مى گيرند نظارت قانونى شود و شبكه مافياى واردات امكانى براى قدرت گرفتن نيابد. موز يا آناناس رانمى توان ازكنار سفره ميوه ايرانى حذف كرد چون بالطبع محصولات شرايط اقليمى متفاوتند و چرا آنها را نداشته باشيم يا نمى توان برخى تنوع ها و سليقه ها ولو قدرت هاى خريد بالاتر برخى از طبقات مردم را نيز نفى كرد اما اولويت باكشاورزى ديرينه ايران و صنايع نوپاى جانبى است.
شيوه هاى توليد، حفظ و گسترش گونه هاى محلى ، بهبود سيستم آفت زده توزيع و همچنين بازنگرى صنايع بسته بندى، آن چيزى است كه كشاورزى اين مملكت را نه تنها در حد سبد ميوه ايرانى بهبود مى بخشد، بلكه مى تواند به مازادى براى صادرات و ارزآورى نيز تبديل شود. در حقيقت ميوه ايرانى نيازمند توانبخشى است.
بازدید این مطلب از تاریخ 26 آذرماه 1390 تا این لحظه مرتبه بوده است
