مديريت تلفيقي مزرعه رهيافتي براي كشاورزي پايدار

مقدمه: امروزه با مطرح شدن مقوله پايداري در تمامي موضوعات مربوط به انسانها ، پايداري در بخش كشاورزي نيز مورد توجه بسياري از انديشمندان، سياستگزاران و كشاورزان قرار گرفته است. كشاورزي پايدار در واقع سيستمي است كه به سطح دانش بالا و مديريت تخصصي نياز دارد و رهيافتي است كه در بلند مدت به كشاورزان كمك مي كند تا توليد و سودمندي خود را حفظ و يا افزايش دهند. تا به امروز راهكارهاي مختلفي براي حصول به اهداف كشاورزي پايدار و مواجهه با چالشهاي پيش روي آن بيان شده است، اما آنچه كه امروزه بيشتر كشورها و بخصوص كشورهاي اروپايي مدنظر دارند مديريت تلفيقي مزرعه مي باشد كه نويد بخش غذاي سالمتر، با كيفيت و ارزش غذايي بالاتر و مراقبتهاي زيست محيطي بيشتر مي باشد.(anonymous,2002) هم اكنون اين رهيافت در بسياري از كشورهاي اروپايي پذيرفته شده و به نظر بسياري از متخصصان، يك راه حل عملي براي مسائل و مشكلات كشاورزي در قرن 21 مي باشد از طرفي با توجه به مشكلات پيش روي كشاورزان ايران از جمله مصرف نادرست كودهاي شيميايي، از بين رفتن مقادير زيادي از محصولات در اثر آفات و بيماريها، كاهش منابع و نهاده هاي مورد نياز و عدم توجه به مسائل زيست محيطي و همچنين لزوم توجه اولويتهاي جهاني از جمله جهاني شدن بازار محصولات و توجه به خواسته هاي اين بازارها مبتني برارگانيك بودن محصولات و پايداري در توليد و قابل تامين بودن آنها، اهميت توجه به روشهاي پيشنهادي در اين رهيافت بيشتر نمايان مي شود. اين مقاله ضمن بيان مفهوم ، مزايا و اصول اين رهيافت به معرفي برخي شيوه هاي كاربردي آن مي پردازد.

كشاورزي پايدار
نورمن و همكاران به نقل از جامعه زراعي آمريكا در سال 1989 كشاورزي پايدار را چنين تعريف كردند: كشاورزي پايدار درتمام دوران باعث بهبود محيط زيست و استفاده بهينه از منابع موجود شده و در تامين نيازهاي غذايي انسان و ارتقاء كيفيت زندگي كشاورزان و جوامع بشري نقش مهمي دارد و باعث پويايي اقتصادي مي شود. ديبرتين و پاجوليز به نقل از شوراي علمي كانادا كشاورزي پايدار رااين چنين تعريف كرده اند: كشاورزي پايدار سيستمي است كه تامين نيازهاي جامعه را از لحاظ مواد غذايي مدنظر داشته و بر حفاظت منابع طبيعي و بهبود كيفيت محيط زيست براي نسلهاي آتي تاكيد دارد.
كشاورزي پايدار يك نظام سودمند، پايدار و متكي بر حفظ منابع طبيعي است و سودمندترين نحوه استفاده از انروي خورشيد و تبديل آن به محصولات كشاورزي، بدون تخريب حاصلخيزي خاك و كيفيت محيط زيست را توصيه مي كند. كشاورزي پايدار ديدگاهي ماوراي اقتصاد توليد صرف را مدنظر داشته و در آن همبستگي بين اقتصاد توليد، ثبات اكولوژيكي و كيفيت محيط زيست به صورتي جامع نگريسته مي شود (محبوبي، 1373).يك برنامه كشاورزي پايدار موفق در برگيرنده هفت هدف زير مي باشد:
1. فراهم كردن امنيت غذايي همراه با افزايش كمي و كيفي آن، ضمن در نظر گرفتن نيازهاي نسلهاي بعدي؛
2. حفاظت از منابع آب، خاك و منابع طبيعي؛
3. حفاظت از منابع انروي در داخل و خارج مزرعه؛
4. حفظ و بهبود سودآوري كشاورزان؛
5. قابليت پذيرش از سوي جامعه؛
6. حفظ نيروي حيات جامعه روستايي؛
7. حفظ تنوع زيستي (mahler et al, 1997)

چالشهاي پيش روي كشاورزان پايدار در جهان و ايران
مالرو و همكاران (1997) سه چالش اصلي پيش روي كشاورزان پايدار را رشد جمعيت، توليد موادغذايي و تقاضاي انروي مي دانند و خاطرنشان مي سازند كه تنها راه حصول به كشاورزي پايدار كنترل اين سه عامل است.
1ـ رشد جمعيت: افزايش جمعيت انسانها باعث استفاده بيشتر آنها از محيط و منابع طبيعي مي شود. جمعيت جهان هر يازده سال يك ميليارد نفر افزايش مي يابد و هر 60 سال دو برابر مي شود، تا سال 2070 ميلادي جمعيت جهان به 12 ميليارد نفر مي رسد.

2توليد موادغذايي: با افزايش جمعيت، نياز به غذا نيز افزايش مي يابد. همين امر باعث استفاده بي رويه از زمينهاي زراعي و كودهاي شيميايي شده و مسائل زيست محيطي را بوجود مي آورد. از طرفي آمار نشان مي دهد كه مقدار زمين در جهان در سال 1950 از 5/0 ايكر براي هر شخص به 28/0 ايكر در سال 2000 كاهش مي يابد. همچنين ميزان رشد بازده محصولات در دهه هاي گذشته نيز كاهش يافته است. اين عوامل باعث شده كه دستيابي به كشاورزي پايدار مشكل شود.
همانگونه كه ذكر شد مقدار رشد بازده محصولات نيز در حال كاهش است. بازده محصولات بين سالهاي 1960 ـ 1950 حدود 40 درصد افزايش داشته در صورتيكه بين سالهاي 2000 ـ 1990 بازده تنها 5 درصد افزايش داشته است.

3ـ تقاضاي انروي: با افزايش جمعيت و نياز بيشتر به موادغذايي، نياز به انروي نيز بيشتر مي شود و براي تامين اين انروي عمدتاً از سوختهاي فسيلي استفاده مي شود و محدوديت اين سوختها و استفاده بي رويه از آنها مي تواند براي حصول اهداف توسعه پايدار كشاورزي مشكل ساز باشد (mahler et al, 1997)

در ايران نيز علاوه بر افزايش جمعيت، نياز به توليد موادغذايي بيشتر و افزايش تقاضاي انروي، به عنوان چالشهاي پيش روي كشاورزي پايدار مطرح هستند. تحقيق چيذري و همكاران (2000) نشان داد كه دانش پايين كشاورزان درباره كشاورزي پايدار، مشكل فرسايش خاك, كمبود آب و نامناسب بودن وضعيت اقتصادي آنها، از مشكلات پيش روي كشاورزي پايدار در ايران است. كرمي (1995) نيز بيان مي كند كه وضعيت بداقتصادي كشاورزان باعث شده كه مسائل زيست محيطي را در نظر نگيرند و آن را به عنوان چالشي براي حصول اهداف كشاورزي پايدار در ايران معرفي مي كند.

رضوي (1379) مسأله جمعيت و روند افزايش آن را چالش عمده فراوري توسعه پايدار كشاورزي و روستايي در جهان مي د اند و چالشهاي ويوه پيش روي توسعه پايدار كشاورزي روستايي در كشور ايران را بدين شرح معرف مي كند: تخريب كيفيت منابع آب، پوشش گياهي و فرسايش شديد منابع آب و خاك, الگوي نادرست مصرف و مساله ضايعات، مطرح شدن تجارت آزاد و لزوم آمادگي براي حضور در بازارهاي جهاني و منطقه اي، مساله امنيت سرمايه گذاري در بخش كشاورزي، بيكاري در مناطق روستايي و ضعف مديريت توسعه روستايي.

مديريت تلفيقي مزرعه
مديريت تلفيقي مزرعه يك سيستم زراعي جامع نگراست كه ضمن حفظ محيط زيست و مسئوليت پذيري در قبال آن، باعث توليد سودآور محصول مي شود. مديريت تلفيقي مزرعه با تلفيق فرايندهاي طبيعي سودمند و فنون مدرن كشاورزي كار مي كند و نظارت و مراقبتهاي زيست محيطي را به خوبي مدنظر قرار مي دهد. هدف مديريت تلفيقي مزرعه اين است كه احتمال خطرات وارد بر محيط زيست را كاهش داده و در عين حال كيفيتهاي مناسب و مهم زيست محيطي را ايجاد و از آنها مراقبت كند (leaf, 2002a) . در واقع مديريت تلفيقي مزرعه مترادف كشاورزي پايدار است بگونه اي كه كشاورزان با كمك مديريت تلفيقي مزرعه, فعاليتهاي خود را ارزيابي مي كنند و احتمال خطرات وارد بر موادغذايي و محيط زيست را كاهش مي دهند (leaf, 2001).

اصول مديريت تلفيقي مزرعه عبارتند از:
- تعهد به كشاورزي خوب و توجه به حيات وحش
- مديريت كارآمد خاك و كاربرد فنون مناسب كشت
- استفاده از تناوبهاي صحيح زراعي
- حداقل اتكا به موادشيميايي و كودها
- انتخاب مناسب و دقيق نوع خاك
- نگهداري و حفظ فضاهاي سبز و محيط روستايي
- افزايش سكونتگاههاي حيات وحش
- تعهد به اخلاق گروهي براي ارتباطات، كارآموزي و مشاركت (leaf, 2002a)

مزاياي مديريت تلفيقي مزرعه

1ـ سودآوري
مديريت تلفيقي مزرعه شامل فعاليتهاي مي شود كه از هدررفتن منابع و محصولات جلوگيري و كارآيي انروي را افزايش مي دهد و در ضمن با توليد محصولات داراي كيفيت مناسب و در نظرگرفتن مسائل زيست محيطي كار كشاورزي، محصولات آن در مدت زمان كوتاهي موقعيت مناسبي در بازارهاي محلي و جهاني پيدا خواهند كرد. مطالعات انجام شده در اروپا نشان داده است كه مي توان ضمن كاهش نهاده ها و حفاظت از محيط زيست، سودآوري كار كشاورزي را حفظ و حتي در برخي شرايط آن را افزايش داد؛ مديريت تلفيقي مزرعه نه فقط از طريق افزايش محصول بلكه با كاهش هزينه ها مي تواند سودآوري را افزايش دهد (anonymous. 2002)

2ـ حفظ محيط زيست
فعاليتهاي مربوط به توليد و مصرف انسانها باعث تخريب محيط زيست شده است، براي مثال افزايش سطح بيابانها و كاهش حاصلخيزي خاك در نتيجه كشت بيش از حد در زمين است و يا آلوده شدن خاك و آبهاي زيرزميني در نتيجه بقاياي كشاورزي، صنعتي و شهري مي باشد. اما بايد در نظر داشت كه توليد پايدار كشاورزي به حفظ كيفيت آب، خاك و هوا وابسته است.مديريت تلفيقي مزرعه شرايطي را فراهم مي كند كه در آن استفاده بي رويه از منابع طبيعي و فشار بر خاك جلوگيري شده و در عين حال موادمصنوعي و شيميايي موردنياز در حدي و به طريقي مورداستفاده قرار مي گيرند كه كمترين اثرات نامطلوب زيست محيطي را به همراه داشته باشند. تحت اين سبك مديريتي، بين انسان و طبيعت هماهنگي و تعادل ايجاد مي شود و در واقع از پيدايش و گسترش تضاد بين اهداف تامين غذاي انسانها و حفظ منابع طبيعي جلوگيري شده و باعث مي شود اين دو همديگر را تكميل كنند.

3ـ ترجيح بازار
امروزه بازار، متقاضي محصولاتي است كه ضمن دارا بودن كيفيت، طعم و رنگ مناسب و مطبوع، از سلامتي برخوردار باشد و مراقبتهاي زيست محيطي نيز در ضمن توليد آن در نظر گرفته شده باشد. مشتري خواهان محصولاتي است كه بتواند در موقع نياز به آن دسترسي داشته باشد و از پايداري مناسب برخوردار باشد (uk agriculture., 2002).
كسب كيفيتهاي بازارپسند و توليد پايدار تنها با استفاده از روشهاي پايدار مقدور است و مديريت تلفيقي مزرعه روشهايي را پيشنهاد مي دهد كه پايدارند. در واقع مديريت تلفيقي مزرعه اولويتهاي بازار را مدنظر قرار داده و سعي مي كند اهداف و روشهاي خود را تا حد امكان مدنظر قرار داده و سعي مي كند اهداف و روشهاي خود را تا حد امكان مطابق آنها سازد.


4ـ توجه به اولويتهاي جهاني
طي ساليان متمادي، فعاليتهاي انساني باعث بوجود آمدن مشكلاتي شده كه زندگي جهانيان را با تهديد مواجه كرده است و حل اين مسائل مقدور نخواهد بود مگر با اتخاذ مديريت صحيح براي استفاده از منابع و ارتباط صحيح انسانها با طبيعت در تمامي جوامع. مشكلاتي مانند گرم شدن هواي جهان وخطر انقراض برخي گونه هاي گياهي و حيواني، از اين قبيل مشكلات هستند كه ذهن جهانيان را مشغول ساخته و مديريت تلفيقي مزرعه راه حلهايي براي آنها ارائه داده است. براي مثال مديريت تلفيقي مزرعه نوعي سيستم گردش زراعي را پيشنهاد مي دهد كه ضمن كاهش مصرف انروي باعث ايجاد زيستگاه زمستاني براي پرندگان مزرعه و حفظ گونه هاي زيستي مي شود. از اولويتهاي ديگري كه مي بايد به آن پرداخته شود فقر و گرسنگي است كه بسياري افراد و بخصوص روستائيان كشورهاي در حال توسعه از آن رنج مي برند و مديريت تلفيقي مزرعه ضمن توجه به افزايش محصول، موضوع عدالت برخورداري از منابع را نيز براي كاهش فقر و گرسنگي ضروري مي داند و براي حصول آن ، برنامه ريزي مي كند.


ديدگاههاي مديريت تلفيقي مزرعه درباره كار در مزرعه

1ـ موادمغذي خاك
كاهش شديد موادمغذي خاك يكي از مهمترين تهديداتي است كه توليد غذا را به مخاطره انداخته است. كاربرد موادمغذي نيز به علت قيمتهاي بالاي آنها براي برخي كشاورزان و بخصوص روستائيان كشورهاي در حال توسعه كه براي تامين نيازهاي غذاي خود مجبورند فشار بيشتري بر خاك وارد كنند، مشكل است. از طرفي استفاده زياد از مواد مغذي فقط هزينه بر و اسراف نيست بلكه مي تواند منجر به حساس شدن گياه به آفات و بيماريها شود. لذا يكي از راه حلهايي كه به نظر مفيد مي رسد استفاده از بقاياي گياهي و جانوري موجود در خاك، خردكردن و ادغام آنها براي حفظ حاصلخيزي خاكي مي باشد. همچنين تعادل فسفر و پتاسيم خاك را نيز مي توان با تناوب زراعي محصولات مختلف حفظ كرد. از طرفي امروزه به خوبي مشخص شده كه استفاده از منابع غذايي گياهي و ارگانيك موجود در محل هيچگاه نخواهد توانست غذاي موردنياز جهانيان را تامين كند. لذا بكارگيري روشهاي سنتي و استفاده از موادمغذي ارگانيك ومواد خام گياهي در مزارع تنها در صورتي مي تواند تامين نيازهاي غذاي جمعيت روبه رشد جهان را تضمين كند كه با فناوريهاي كودهاي مغذي ادغام شود. اصلاح كننده هاي خاك مي بايست تحت يك مديريت صحيح در محل و زمان مناسب و نيز همانند روشهاي آبياري و مصرف آفت كشها بر مبناي مدلهاي چرخش موادغذايي بكار گرفته شوند.

2ـ تناوب صحيح زراعي
تناوب محصولات متنوع منافع زيادي دارد. كشت محصولات مختلف در يك تناوب صحيح به كاهش حشرات مضر، بخصوص حشراتي كه در خاك هستند از قبيل نماتدها و ريشه خوارها كمك مي كند. تناوب صحيح همچنين مشكلات مربوط به علفهاي هرز را كاهش و قابليت مزرعه را براي بكارگيري روشهاي مختلف كنترل علف هرز افزايش مي دهد. يك تناوب خوب شامل كشت غلات، گياهان پهن برگ و همچنين چمنها يا يك گياه لگومينوز مي شود. در انتخاب محصولات در تناوب همچنين مي بايست حمل و نقل، نوع خاك و بازار را مدنظر قرار داد.

3ـ حاصلخيزي خاك
افزايش جمعيت و تلاش براي تغذيه آنها بخصوص درمناطق فقيرنشين، در نهايت باعث وارد آمدن فشار بر خاك مي شود. لذا روش مديريت خاك در آينده اهميت بيشتري پيدا خواهده كرد. خاك ورزي بايد متناسب با نوع خاك، نوع محصول، توپوگرافي، خطر فرسايش و جو باشد. فنون خاك ورزي حداقل مزاياي زيادي نسبت به شخم و خاك ورزي مرسوم دارد كه عبارتند از:

· كاهش مصرف انروي
· كاهش معدني شدن و آبشويي نيتروژن
· بهبود خصوصيات فيزيكي خاك
· قابليت استفاده از استراتويهاي مختلف كنترل علف هرز
· كاهش خطر فرسايش خاك
افزايش جمعيت فلور و فون مفيد خاك

با توجه به آنچه در بالا اشاره شد، مديريت تلفيقي مزرعه در پي آن است كه هر چه بيشتر فوني را بكار گيرد كه طي آن تخريب بافت خاك كمتر شده و حاصلخيزي و ساختار خاك براي مدت بيشتري حفظ شود.

4ـ كنترل آفات و بيماريها

آفات و بيماريها نيز از مشكلات عمده اي هستند كه ساليانه خسارت زيادي بر محصولات و درنتيجه بر زندگي كشاورزان وارد مي كنند. مديريت تلفيقي مزرعه با در نظر گرفتن عوامل زير سعي در به حداكثر رساندن مبارزه بيولوژيكي دارد؛

- افزايش رقابت كننده ها، شكارچيان و انگلهاي موجوداتي كه آفت هستند،

- پايين آوردن آستانه تحمل جمعيت آفات

- به حداكثر رساندن تاثير آفت كشها

- حفظ ونهاي عامل ايجاد مقاومت

- به حداقل رساندن اثرات سوء محيطي

عواملي مانند مديريت با استفاده از كامپيوتر، پيشگويي بهتر آب و هوا و افزايش هماهنگي بين مزارع، به تلفيق اين اهداف كمك خواهد نمود (اوانس، 1377).

برخي بيماريها را مي توان با پرورش تلفيقي محصولات كنترل كرد. براي اين مقصود مي بايد از محصولات مختلف استفاده كرد و تناوب زراعي، نحوه كشت و ميزان كاشت بذر را مدنظر قرار داد و در صورت امكان از واريته هايي مقاوم بهره برد. همچنين حفظ تعادل موادمغذي خاك و بخصوص نيتروژن مي تواند در كنترل آفات و بيماريها مؤثر باشد.

5ـ كنترل علفهاي هرز

شرايط محيطي گياهان مختلف امكان استفاده از روشهاي كنترل مختلف را فراهم مي كند. سيستمهاي تلفيقي هدفشان اين است كه استفاده از روشهاي مكانيكي را افزايش و وابستگي به علف كشهاي شيميايي را كاهش دهند. در همين راستا مديريت تلفيقي مزرعه در پي آن است كه علف كشهايي را بكار ببرد كه بتوانند با دوزهاي پايين تر تاثيرگذاري بيشتري داشته باشند و تلفات عملكرد ناشي از علفهاي هرز را كاهش دهند.

6ـ مراقبتهاي زيست محيطي

استفاده از علف كشها در سطح آستانه (يعني تا وقتي كه جمعيت آفات و علفهاي هرز پايينتر از حدي است كه خطر اقتصادي ايجاد كند از آفت كش استفاده نشود) مي تواند شرايط را براي بقاي حشرات مفيد فراهم كند و كنترل بيولوژيكي و تنوع زيستي را افزايش دهد. همچنين با حفاظت از بقاي زيستگاههاي اطراف مزرعه مي توان به بقاي حيات وحش منطقه كمك كرد. بااستفاده از خاك ورزي حداقل مي توان جمعيت كرمهاي خاكي را حفظ كرد، در حالي كه در روشهاي مرسوم خاك ورزي و شخم زدن، جمعيت كرمهاي مفيد كاهش مي يابد.

7ـ كاهش استفاده از نهاده ها

نگراني راجع به حفاظت از منابع، مسائل زيست محيطي و افزايش هزينه ها و قيمتها باعث گرايش به سوي نظامهاي كشاورزي كم نهاده شده است. اين نظامها به اسامي متعددي مانند كشاورزي كم نهاده. طبيعي، بيولوژيكي، پايدار، اركانيك و جايگزين يا اكولوژيكي مطرح هستند. نظامهاي فوق بر مسايل مختلفي تاكيد دارند ولي به طور كلي كشاورزي جايگزين اهداف زير را دنبال مي كند.

- كاهش نهاده هايي كه از خارج مزرعه تامين مي شوند و بيشترين ضرر را براي محيط يا سلامتي دارند

- سازگاري بهتر نظامهاي كشاورزي با تمامي محيط منطقه

- بهينه سازي استفاده از منابع بيولوژيكي و فيزيكي (اوانس، 1377).

از اين رو ايجاد سيستمهاي توليد پايدار و كم نهاده يكي از وظايف اصلي متخصصان كشاورزي است.

كليد كاهش نهاده ها كاستن نياز به آنهاست و اين مقصود با پذيرش فنون خاص پرورش محصول و

بهره گيري از بذرهاي مانده در بستر به همراه استفاده از علف كشهاي تماسي كه براي حذف علف كشها خيلي موثرند حاصل مي شود. شخم حداقل تاثير زيادي روي كاهش علفهاي هرز دارد و گياه را براي جوانه زني سريعتر تحريك مي كند. در كنار اين روشها مي توان از استراتويهاي جايگزين براي كنترل موثر علفهاي هرز، مانند ديسك زدن يا بكارگيري علف هاي انتخابي بهره برد. با توجه به زمان، اندازه علف هرز و استقامت محصول اصلي، مي توان مقدار علف كش مصرفي را كاهش داد. در نتيجه، در برخي موارد

مي توان مصرف نهاده ها را تا 50 درصد كاهش داد.

8ـ ميزان بذر كاري

ممكن است بذركاري بيشتري نياز باشد تا تلفات ناشي از حمله آفات و بيماريها و نيز قطع و يا ناقص شدن پنجه ها در هنگام ديسك زني براي كنترل علفهاي هرز را جبران كند جمعيت گياه اصلي بايد بيشتر از جمعيت آنها در سيستمهاي فعلي باشد بخصوص در جايي كه فشار علفهاي هرز زياد است تعداد آنها بايد متناسب با ميزان محصول مورد نياز باشد اما نبايد بقدري متراكم باشد كه باعث ورس ويا بيماريها شود زمان بذركاري نيز اهميت زيادي دارد و مي توان با بذركاري در زمان مناسب نياز به استفاده از علف كشها را كاهش داد.


ارائه يك الگوي واقعي : پيوند كشاورزي و محيط زيست (leaf)

ليف (leaf) سازمان خيريه اي است كه فعاليت خود را از سال 1991 آغاز كرد اين سازمان براي كمك به كشاورزان جهت بهبود محيط زيست خود و سودآوري بيشتر و ايجاد درك بهتر عموم افراد از كشاورزي، مزارع نمايشي متعددي را در سطح كشور ايجاد كرده است. درواقع ليف با استفاده از مزارع نمايشي به عنوان يك ابزار عملي كشاورزان را آماده و به آنها كمك مي كند تا مديريت تلفيقي مزرعه را بشناسند و آن را بكار گيرند و با استفاده از آن آينده خوبي را براي خود ترسيم كنند.(leaf,2002b)

هدف اصلي ليف عبارت است از همكاري با كشاورزان براي ايجاد كشاورزي عملي و پايدار كه از لحاظ زيست محيطي و اجتماعي قابل قبول است و غذاي سالم و داراي قيمت مناسب را براي مصرف كنندگان تامين مي كند و در عين حال كالبد كلي و حيات وحش انگليس را براي نسل آينده حفظ و آن را تقويت مي كند.

در همين راستا اهداف جزئي تري كه ليف براي انجام ماموريت خود برگزيده است عبارتند از : تهييج كشاورزان براي پذيرش مديريت تلفيقي و ارتقاي منافع مديريت تلفيقي مزرعه براي كشاورزان و مصرف كنندگان و افزايش آگاهي عمومي از سبك مديريتي (مديريت تلفيقي مزرعه) كه بسياري از كشاورزان مشكلات موجود را با استفاده از آن حل مي كنند مهمتريت ارزش هائي كه مدنظر ليف مي باشند عبارتند از نوآوري ، اثربخشي و كل نگري(leaf,2002a) .

ليف با استفاده از منابع محدودي كه دارد به طور كارآمدي مديريت مي شود بخش عمده منابع مالي اين سازمان از طريق اعضاي اين سازمان و سازمانهاي حمايت كننده صنعتي تامين مي شود اين سازمان همچنين از طرف وزارت محيط زيست پشتيباني مي شود قسمت اندكي از درآمد اين سازمان نيز از طريق فروش كالاها و خدمات و انجام فعاليتهاي مشترك با ساير اعضا كسب مي شود.


فعاليتهاي ليف : اطلاع رساني ، ترويج و نمايش

سازمان ليف براي حصول مديريت تلفيقي مزرعه ازمزارع نمايشي استفاده مي كند. همه اين مزارع متعلق به افراد داوطلبي است كه مديريت تلفيقي مزرعه را اجرا مي كنند و چگونگي بكارگيري آن را به ديگر كشاورزان نمايش مي دهند مزارع نمايشي در واقع نمايانگر اين هستند كه چگونه مديريت تلفيقي مزرعه مي تواند غذاي ارزان قيمت و قابل دسترس تهيه و در عين حال از محيط زيست حفاظت كند برنامه هاي بازديد نه تنها براي كشاورزان بلكه براي هر كسي كه بكار كشاورزي علاقمند است سازماندهي مي شود.

افراد داوطلبي كه در اين برنامه ها شركت مي كنند در فكر آينده كار كشاورزي هستند و مشتاقند كه نوعي از سيستم كشاورزي ايجاد كنند كه واقع گرايانه و توسط اكثر كشاورزان قابل اجرا باشد از آنجايي كه فعاليت هاي مربوط به مديريت تلفيقي مزرعه در انگلستان بخشي از نهضت گسترده اروپا براي كشاورزي تلفيقي است اين سازمان سعي مي كند برنامه هاي مربوط به مديريت تلفيقي مزرعه را در سطح بين المللي ترويج كرده و آن را عملي سازد پروژه هاي مشابه آنچه كه در انگليس اجرا مي شود در كشورهاي آلمان ، فرانسه ، اسپانيا، ايتاليا ، دانمارك ، يونان و ايرلند نيز وجود دارد(leaf,2002a) .همكاريهاي بين المللي ، سازمان ليف را توانمند مي سازد تا در تاثير گذاري بر سياستهاي كشاورزي محلي ، ملي و بين المللي قدرت بيشتري داشته باشند.

اين سازمان از طريق ايجاد شرايط خود ارزيابي براي كشاورزان آنها را حمايت مي كند تا مديريت تلفيقي مزرعه را به كار برند كشاورزان با ارزيابي وضعيت فعلي خود نسبت به گذشته و درك ميزان ارتقاي شرايط زندگي خود و پيامدهاي مناسب زيست محيطي حاصل از بكارگيري مديريت تلفيقي مزرعه انگيزه بيشتري براي حفظ و ادامه استفاده از اين سبك مديريتي را كسب مي كنند.

ليف همچنين اطلاعات فني زيادي درباره مديريت تلفيقي فراهم و كارگاههاي آموزشي ، گروههاي بحث و روزهاي مدرسه را سازماندهي مي كند تا به كشاورزان كمك كند اصول مديريت تلفيقي مزرعه را درك كنند و چگونگي عملي كردن آنها را درمزرعه خود بياموزند اين سازمان به افراد غير كشاورز اطلاع رساني مي كند و درباره اينكه چگونه كشاورزان از طريق مديريت تلفيقي مزرعه مي توانند درآمد زايي كرده و در عين حال غذاي سالم و قابل تامين براي مصرف كنندگان فراهم كنند و از محيط زيست نيز حفاظت كنند بحث مي كند تا روشهاي عملي مديريت تلفيقي مزرعه را ترويج كنند و توصيه ها و پيامدهايي كه به كشاورزان داده مي شود را كارامدتر سازند ليف همچنين عضو اتحاديه توليد تلفيقي محصولات 5 نيز مي باشد در اين اتحاديه هفت سازمان پيشرو كه درباره كشاورزي تلفيقي فعاليت دارند با هم همكاري مي كنند. ليف با اطلاع رساني ومشاوره با سياستگذاران و مسئولان اتحاديه اروپا تلاش مي كند تا قوانين انگليس و اتحاديه اروپا را طوري تغيير دهد كه شرايط بكارگيري و استفاده بهينه از مديريت تلفيقي مزرعه هر چه بيشتر فراهم شود همچنين با تاكيد بر ايجاد روابط استراتويك با دولتهاي محلي و مركزي اروپايي ، بخش صنعت ، كشاورزان و صاحبان زمين ، مصرف كنندگان و گروههاي حفاظت از محيط زيست ، تلاش مي كند تا آينده بهتري را براي جامعه ، بخش كشاورزي و محيط زيست فراهم آورد.


نتيجه گيري

امروزه پايداري معيار سنجش فعاليتهاي مختلف شده است و روند افزايش رشد جمعيت ، لزوم تامين غذاي آنها و در نتيجه فشار بيشتر بر منابع موجود كه خود مي تواند محيط زيست و حيات نسلهاي آتي را با خطر مواجه سازد باعث توجه بيشتر كشورهاي جهان به توسعه پايدار كشاورزي شده است. متخصصان و سياستگذاران روشهاي مختلفي را براي مواجهه با چالشهاي پيش روي توسعه پايدار كشاورزي و حصول اهداف آن پيشنهاد كرده اند كه اجراي برخي از آنها با موفقيتهايي همراه بوده است. تجارب كسب شده طي سالهاي متمادي تلاش براي رسيدن به توسعه پايدار كشاورزي بسياري از كشورها بخصوص كشورهاي اروپايي را متوجه مديريت تلفيقي مزرعه ساخته است به عقيده بسياري از متخصصان و عاملان اجرايي معتقد به مديريت تلفيقي مزرعه اين سبك مديريت نويد بخش سودآوري و رفاه بيشتر براي كشاورزان تضمين بازار و مواد غذايي با كيفيت مناسب براي مصرف كنندگان و حفظ محيط زيست مي باشد. كشور ايران نيز در طي فرايند توسعه پايدار كشاورزي با چالشهاي مختلفي كه رفع مشكلات واستفاده از فرصتهايي كه در طي اين مسير وجود دارد و يا بوجود مي آيد مستلزم مديريت جامع نگري است كه در تعيين استراتويها و طراحي برنامه هاي خود مقوله پايداري را همواره مدنظر قرار دهد چنين سبك مديريتي براي بهبود فعاليتهاي داخل وخارج از مزرعه راهكارهايي را ارائه مي دهد و در نهايت در پي دسترسي به رفاه همه افراد جامعه مي باشد. با توجه به اينكه بسياري از روشها و ابزارهاي اصلي كه به منظور افزايش توليد و توسعه كشاورزي انجام مي شود و در اغلب كشورها مشابه مي باشد مطرح كردن تجارت آزاد جهاني و لزوم توجه به قوانين و استانداردهاي آن و بوجود آمدن مشكلات زيست محيطي مانند كاهش منابع آب و فرسايش شديد خاك ، مي توان با تلاش براي همكاري گسترده در سطح جهان و بهره گيري از تجارب كشورهاي مختلف به اهداف توسعه پايدار كشاورزي دست پيدا كرد. در همين راستا پيشنهاد مي شود متخصصان رشته هاي مختلف كشاورزي ضمن تحقيق و مطالعه درباره روشها و ابزار مورد استفاده در مديريت تلفيقي مزرعه قابليت بكارگيري مستقيم و بدون تغيير آن راهكارها و يا سازگارسازي برخي فنون مدنظر اين سبك مديريتي را با استفاده از رهيافتهاي مشاركتي و ميداني مورد بررسي قرار دهند و بدين طريق پشتوانه نظري و علمي اجراي راهكارهاي پيشنهاد شده را با همكاري كشاورزان سازمانهاي غير دولتي و دولتي فراهم آورند.

(منبع : ماهنامه علمي،اجتماعي،اقتصادي جهاد شماره 256 سال بيست ودوم)