گیاهان اصلی سازنده جنگل، چوبی هستند اما گیاهان علفی کف جنگل، از نظر تنوع زیستی و بهره برداری «محصولات غیر چوبی» اهمیت ویژهای دارند. این گیاهان مصارف صنعتی، دارویی و خوراکی متعددی دارند که با برنامهریزی میتوان به خوبی از آنها استفاده کرد. با وجود رواج داروهای شیمیایی، بسیاری از داروها، منشأ گیاهی دارند که به روش صنعتی تولید می شوند. هم اکنون از گیاهان دارویی جنگل های شمال، اغلب به صورت خودرُو استفاده میشود. درختان و درختچهها، حتی آنها که چوب مناسبی دارند، اغلب مصرف دارویی هم دارند.
کارشناس سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور درباره گیاهان دارویی جنگل های شمال گفت: استفاده دارویی از گیاهان جنگلهای شمال به دو بخش گونههای «درختی و درختچهای» و گونههای «مرتعی و علفی و بوتهای» تقسیم میشود.
عیسی بوداغی افزود: گونههای درختی و درختچهای شامل ازگیل، انار جنگلی، انجیر، انگور فرنگی خاردار(گالِش انگور)، تمشک، پسته، سرو کوهی، جَل، خاس، خُرمَندی، دارواش، دَغدَغَک، ریش بز، زالزالک، زرشک، سیب جنگلی، شاهبلوط، شمشاد، شیرخشت، فندق، عناب، کولهخاس، گردو، گلابی جنگلی، گوجهجنگلی، گوَن، لیلکی[lilaki]، نسترن جنگلی، نَمدار و هفت کول است.
این کارشناس اظهار داشت: در بخش گیاهان مرتعی و علفی و بوتهای، گونههایی همچون پَلَم، اکلیل کوهی، آویشَن، بادَرَنجبُویه، بارهنگ، باریجه، بنفشه، بَذرُالبَنج و بُومادَران از گیاهان شاخص هستند.
وی در بیان برخی از استفادههای دارویی از گیاهان جنگلهای شمال گفت: از تمام گل، برگ، پوست شاخه و ریشه، پوست میوه و دانه، عصاره و آب انار استفاده درمانی میشود و عصاره پوست درخت و پوست ریشه انار به دلیل وجود " آلکالوئیدها " ضد انگل است.
بوداغی اظهار داشت: برگ درخت جل و فرآوردههای آن در داروخانهها با نام "لوریه سریز" عرضه میشود و آب مقطر آن دارای خاصیت ضد تشنج و تسکین دهنده سرفه است و در هنگام تنگی نفس، سیاه سرفه، اسپاسم های دردناک معده و روده، استفراغ و بیخوابی مصرف میشود.
وی افزود: برگ خاس، تب بُر است و میوه و برگ خُرمَندی، خاصیت ضد تب دارد و از برگ دارواش برای رفع التهاب کبد و تسریع در رشد موی سر استفاده میشود.
کارشناس سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور خاطرنشان کرد: میوه زالزالک، ضد کمبود ویتامین C و میوه زرشک مقوی کبد و قلب است و میوه سیب، علاوه بر داشتن ویتامینهای مختلف، خوابآور و آرامش بخش است و خاصیت ضد سرطان دارد.
بوداغی گفت: دمکرده برگ «شاه بلوط» برای رفع سرفه و سیاه سرفه کاربرد دارد و عرق شکوفه شمشاد در تقویت عمومی بدن موثرتر از عرق بهارنارنج است.
گیاهان دارویی جنگل های شمال، عرصه ای باز برای تحقیقات علمی و مصارف صنعتی اند. طبق بررسی های انجام شده، 56 تیره گیاهی با 127 گونه درختی و درختچهای و بوتهای و علفی در شمال کشور وجود دارد که از آنها محصولات فرعی به دست میآید. بیشتر این گونهها دارای خواص دارویی هستند که با فعالیت علمی و تولید صنعتی میتوان بهره وافری از این بخش به دست آورد.
