استاندارد بذر در گياه گاوزبان اروپايي(Borago officinalis)

مقدمه :

گاوزبان با نام علمي Braga officinalisاز خانواده Braginacaeaeمي باشد. اين جنس داراي گونه هاي علفي يكساله و چند ساله با ساقه هاي ايستاده ، برگهاي ساده و متناوب وگلهايي به شكل زنگوله يا پهن است . گاو زبان بومي ايران نيست  اما كاشت آن در استانهاي اصفهان ،بوشهر ،همدان ،لرستان وكرمان موفقيت آميز بوده است . به علت وجود روغن مرغوب در بذر آن، كشت گسترده ي گاو زبان به عنوان دانه روغني مرسوم شده است .

2) گيا ه شناسي :

گاو زبان گياهي است علفي و يكساله ،داراي برگها و ساقه هاي پوشيده از كركهاي خشن ،برگهاي پهن و بزرگ كه در پايين ساقه فاقد دمبرگ هستند . برگهاي متقابل ،بيضوي ،خشن و در هر دو سطح پوشيده از كرك است . ساقه تو خالي، گلها خوش رنگ آبي سفيد و صورتي با گلبرگهاي جدا و معمولا معلق به شكل خوشه هاي كم گل در نوك ساقه مي باشد . ميوه به شكل چهار فندق كوچك قهوه اي  مايل به سياه است.

3) استاندارد هاي بذر:

وا‍‍‍‍‍‍‍‍ﮊ تخم مرغي شكل ،ناف كشيده ، بذر نوك دار در پايه دانه قسمتي به صورت پاشنه اي بزرگ تو خالي وجود دارد كه حد فاصل آن زبانه اي برگ سفيد سر به بيرون ميزند . نوك دانه كج و به يك طرف كسيده ميشود . اطراف دانه را لپه اي تيز به طوري كه در يك طرف تا نوك  مستقيم  و در طرف ديگر بر آمده است مي گيرد . دنده هاي ضخيم به موازات هم از پايين به بالا امتداد ميابد . مسافت بين دنده اي ضبر است. رنگ بذر معمولا سياه تا خاكستري سياه وقهوه اي كاملا سير متمايل به سياه است . متوسط وزن هزار دانه 2.5تا 3 ميلي مترمي باشد . هليكو ليتر آن 594 گرم در ليتر است .

4) ارزش غذايي :

برگ ها و گلهاي خشك شده داراي عطر و مزه ي خيار هستند و محتواي تانن ها ،لعاب،ساپونين،اسيد سيليسيليك و مواد معدني ميباشد . برگهاي تازه گاو زبان محتواي مقدار زيادي ويتامين Cمي باشد. دربرگ ها نيترات دو پتاس ودر روغن مرغوب بذر حدود 23% اسيد لينوييك وجود دارد كه اين ماده به صورت مجزا براي كبد سمي است و براي زنان حامله وكودكان مضر است .

5) خواص دارويي :

1-5 قسمت هاي مورد استفاده و خواص آن :

ازتمام قسمت هاي هوايي اين گياه استفاده ميشود . از جمله خواص در ماني گياه اين است كه گاو زبان به عنوان تصفيه كننده ي خون ،ملين ،خلط آور، مدر، آرام بخش وبراي معالجه ي رماتيسم استفاده مي شده است. در طب سنتي مواد موثره در گلها و سر شاخه هاي گياه براي تصفيه ي خون ، نرم كنندگي سينه،تقويت قلب ،معرق، علاج بيماري هاي سودايي،ضد آسم و سرفه استفاده ميشود . گل آذين آن مورد توجه زنبور عسل است.

2-5 عدم مصرف :

به علت وجود ماده پيرو ليزيدين كه از سموم كبدي است و در اكثرقسمتهاي گياه وجود دارد امروزه مصرف اين گياه كم شده است .

6) اكولوﮊي :

 گاو زبان گياه بومي مناطق مديترانه اي است و در ككثر قسمتهاي اروپا پرورش ميابد . اين گياه تا حدي به شوري مقاوم است وپتابسيل بالايي در جذب عناصرسديم و كلر دارد در نتيجه براي اصلاح خاكهاي شورو قليايي استفاده مي شود . گاو زبان تحمل شرايط ماندابي را ندارد.

7) كاشت ، داشت و برداشت

1-7 كاشت و داشت :

تكثير گاو زبان با بذر صورت مي گيرد . كاشت بذر در پاييز وبهار امكان پذير است. در كشت كرتي با فواصل رديف وبين رديف 30در30 سانتي متر كاشته مي شود . بذر هاي گاو زبان براي جوانه زني بايد با خاك پوشانده شوند كه ظرف مدت يك هفته تا ده روز جوانه ميزنند. تاريخ كاشت بذر اواخر اسفند تا خرداد ماه مي باشد . چنانچه منطقه داراي زمستان خيلي سرد نباشد ،انجام عمليا ت كاشت را مي توان در پاييز انجام داد كه در ارديبهشت ماه سال بعد به گل مي نشيند ، اما گيا هان كاشته شده در بهار هيچ گاه زود تر از تير ماه گل نمي دهند .

2-7 برداشت :

در گاو زبان ، برداشت برگ ها و گلها با قطع قسمتهاي فوقاني شا خه و به وسيله دستكش صورت مي گيرد . بنا بر اين زماني كه به اندازه ي كافي گل در كشتزار وجود داشته باشد ، يعني حدود50%گل ها شكفته باشند محصول برداشته شده ودر سايه خشكانده مي شود . پس از برداشت دوباره گلهاي ديگر شكفته مي شوند .از اين رو در يك فصل حدود يك تن سر شاخه ي گلدار خشك شده بدست مي آيد. در برداشت اول ودوم موادي مانند موسيلاﮊوتانن وصمغ در گاو زبان تغييري نمي كند . اما در برداشت دوم مقدار مواد معدني نسبت به برداشت اول كاهش ميابد .

يك نواختي در بذر ها ي گياه گاو زبان سبب ريزش بذور مي شوند و بذر هاي گاو زبان سبب ريزش بذور مي شوند و بذر مورد حمله ي مورچه ، موش و گنجشك قرار مي گيرد .