استاندارد های بذر در گیاه سیاه دانه

مقدمه :

سیاه دانه با نام علمی  Nigella sativaاز خانواده Ranunculaceae  می باشد.این جنس با گونه های علفی یکساله باگل های منفرد که چندین گونه به عنوان زینتی کشت می شود،برای افزایش شیر استفاده می شده است.در جنگل های تاریخی گیاهان این خانواده در مسموم آب شهر های محاصره شدهاستفاده می کرده اند.در ایران در نقاط مرکزی کشت می شود.بیشتر در اراک به صورت خودرو می رویدو در اصفهان  در مناطق شهرضا،سمیرم و مبارکه کشت می شود

2)گیاه شناسی:

سیاه دانه گیاهی است یکساله با ساقه های ایستاده به ارتفاع  60 تا 70 سانتیمتر برگها دارای بریدگی های نخی،برگچه های ریز،گل های زیبا به رنگ سفیدخاکستری تا آبی با پرچم های متعدد،کاسبرگ هاییبه رنگ گلبرگ،میوه آن به رنگ کپسول(غلاف دانه دار) که درون آن تعدادزیادیدانه سیاه ومعطر قرار دارد.گل ها منظم و دو جنسی،مادگی مرکب و چند برچه ای می باشد.سیاه دانه دارای پرچم های مارپیچینظم یافته اند.

3)استانداردهای بذری:

بذرتخم مرغی گوشه دار،دارای خللو فرج وبه حالت اسفنجی می باشد.حالت دور تخم می سه لته ی تیز و گاهی در اثرفشار چند جانبه میوه،دانه چند لبه مسطح است.انتهای یالانوک دار شده،انتهای پایین پهن تر و سطوحجانبی کمی برآمده اغست.رنگ بذر سیاه رنگ با چین های عرضی ناواضح و مات می باشد.نوع میوه ی بذری فندقه است.

وزن هر دانه 2.03 گرم و از 1.6 تا 2.3 گرم متغیر است .

4)ارزش غذایی:

در دانه های سیاه دانه 40%روغن ثابت ساپونینی به نام ملانتینوحدود 1.4 در صداسانس وجود دارد که دارای نیژلون است. ملانتین به صورت مجزاماده ای سمی است. مواد سمی موجوددر این خانواده از آلکالو ئید ها (ترکیبات مضر برای قلب)تا اسید لاکتون با زنجیره کوتاه (محرک پوست) متنوع می باشد. حضور مواد دیگی چون ساپونین ها،گلوکوزید های سیانوژنیک نیز در این گیاه غیر معمول نمی باشد.

5) خواص دارویی:

قسمت های مورد استفاده و خواصدرمانی:

قسمت های مورد استفاده در سیاه دانه،دانه و روغن فرار آن می باشدکه به عنوان داروی معرق،محرک،بادشکن،صفرا بر و هضم کننده غذا مصرف دارد.از بذر در خوراک نان،چاشنی و در شیرینیجات به عنوان تزئین نسبتا سمی است. از بذر برای زیاد کردن شیراستفاده شده و ملین بوده و دفع کننده ی کرم هم است.این گیاه بهصورت موضعی در درمان زگیل و بثوات جلدی مورد استفاده قرار می گیرد.در پزشکی سنتی برای زیاد کردن شیر،ملین،دفع کننده کرمونیز به عنوان نفخ و قاعده آور توصیهمی شده است.عسل سیاه دانه نیز مصارف دلرویی فراوان دارد.

6)اکولوژی:

موطن این گیاه جنوب اروپاو آسیای غربی بوده است و از قدیم این گیاه را خصوصا در کشورهای گرمسیر می کاشته اند.این گیاه به سادگی با محیط جدیدخو می گیرد.سیاه دانه به کمبود آهن و خاکهای ضعیف حساس است و به سرعت زرد می شود همچنین به شوری و گرما نیز مقاومت خاصی ندارد.

7)کاشت،داشت،برداشت:

7-1کاشت وتکثیر

تکثیر سیاه دانه به وسیله ی بذر صورت می گیرد. کشت پائیزه و بهاره ی آن امکان پذیر است،ولی در کشت بهاره محصول بهتری خواهیم داشت.پس از تهیه ی بستر خاک با فاصله 30در30سانتی متر بذر ها کاشته می شوند.گاهی بذر به صورتدرهم درکرت پاشیده می شود. در برخیاز مناطق کشور مثل سمیم کشت سیاه دانه به صورت انتظاری انجام می شود به عبارت دیگر به علت احتمال وقوع با زندگی رخ می دهد.زمان گل دادن آن در اواخر اردیبهشت تا تیر ماه می باشد.

2-7برداشت

در کشت پائیزه سیاه دانه در تیرماه و در کشت بهاره در شهریور ماه قابل برداشت می باشند. با زرد شدن کپسول ها می توان اقدام به برداشت ویا پس از ریشه کنی کلی بوته و خشک کردن با خرمن کوبی،بذر های داخل کپسول را جدا کرد.

منابع :

1 )ولاگ.ژان و استودولا.ژیری . ترجمه زمان.ساعد.1370 گیاهان دارویی .انتشارات ققنوس

2 )دکتر مجنون حسینی.ناصر،مهندس دوازده امامی.سعید1386.انتشارات دانشگاه تهران

3 )دکتر صمام شریعت.سیدهادی.1383.گزیده گیاهان دارویی.انتشارات مانی

تهیه کننده : سید مجتبی مدرس هاشمی & الهام خالقی مهر