استانداردهای بذری گیاه کوخیا
گیاه شناسی:
گیاهی است پایا ‚ پرساقه درختچه مانند‚کم و بیش چوبی کرکینه پوش با ارتفاع 35تا70سانتی متر‚ ساقه متعدد و انبوه و ایستاده‚ محکم و راست و پوشیده از کرکهای تنک‚ شاخه های ایستاده یا کم و بیش گسترده‚ برگهای بی دمبرگ‚ خطی یا درفشی یا سرنیزه ای‚ گاهی نازک و نخی‚ مسطح‚ نوک تیز‚ منفرد یا مجتمع بصورت دسته ی بطول 5تا 20میلی متر‚ گلهای ریز و کوچک سبز فام.
فنولوژی خصوصیات فیزیولوژیک و اکولوژِِيک
از نظر رشد رویشی از اواخر زمستان رشد رویشی آغاز شده و موسم گل در مرداد و شهریور ماه بوده و رسیدگی بذر آن از اواسط پاییز تا اواخر آن می باشد.مقاومت نسبتا زیاد به نمک‚ مقاومت به خشکی‚ قابلیت سازگاری با اقالیم سرد‚ توانایی پراکنش سریع‚ از طریق بذر تولید بذر زیاد و سریع‚ حجم پروتئین خوب در طی سال‚ خوشخوراکی خوب و اینکه در طی تابستان و پاییز و تا حدودی زمستان علوفه قابل دسترس دارد. علل مقاومت کوخیا به خشکی را در بالا بودن فشار اسمزی شیره سلول (که تقریبا دو برابر یونجه است)می دانند همچنین عمیق بودن ریشه و وجود آب ذخیره شده در برگها بسیارمؤثر است. همچنین مطالعات بر روی واریته های virescens ‚ canescens در آمریکا نشان می دهد که کوخیا در سطوح 2‚7‚ 11‚17میل موس بر سانتی متر نسبت به شوری مقاوم است.
جنبه های اقتصادی کوخیا:
گیاه کوخیا یک گیاه خوشخوراک برای چرای دام است. در مقایسه ای که بین گیاهان ‚Atriplex caenecense postrate ‚Artemisia sieleri‚ Kochria در ایستگاه همند آبی و صورت گرفته نتایج نشان داده است کهk.prostrata بیشترین خوشخوراکی را داشته است. میزان تولید علوفه خشک آن هم در ازبکستان مطالعه شده است و از 100کیلوگرم توده سبز چیده شده در مرحله تشکیل جوانه دارای 32واحد علوفه ای و 4/3 کیلوگرم پروتئین قابل هضم می باشد. تجزی شیمیایی کوخیا در سنین مختلف در مناطق نیمه استیپی استان مرکزی در سال 1354 در جدول ذیل آمده است.
جدول شماره(1): آنالیز مواد کوخیا پروستراتا
|
مرحله فنولوژیکی |
درصد مواد خشک |
درصد مواد آلی |
درصد پروتئین خام |
درصد فیبر خام |
|
شروع رشد |
_- |
5/81% |
4/22% |
2/22% |
|
قبل از گلدهی |
5/23% |
3/85% |
8/17% |
7/25% |
|
دانه دهی |
1/36% |
7/92% |
8/8% |
1/49% |
|
رشد مجدد در پاییز |
3/63% |
6/97% |
8/5% |
4/47% |
بذر شناسی کوخیا:
شکل بذور کوخیا گرد‚ تخم مرغی تا گرد‚ به قطر حدود 2 میلی متر‚ با یک جنین حلقه مانند بر جسته بصورت محدب در وسط ودر هر دو طرف قهوه ای بدون پوشش و صاف‚ وزن هزاردانه بطور متوسط 76/1 واز 45/1 تا 60/2 متغیر است قطر بذر از 61/1 تا 2 میلی متر متغیر بوده و هکتولیتر آن 8/238 گرم در لیت می باشد. استاندارد قوه نامیخ آن 80% می باشد رطوبت مناسب بذر بین 8تا 10% می باشد. البته فرمهای مختلف کوخیا از نظر بذر وجود دارد. نوع کوخیای زرد دارای میوه با بالهای خمیده و به حالت خمیده و به حالت برگشته با بالهای زرد و رنگ بذر سبز فام و بذر نسبتا بزرگ می باشد و نوع کوخیای قرمز بالهای میوه بصورت کاسه مانند رنگ بالها قرمز رنگ بذر قرمز تیره و اندازه بذر کوچکتر است. بذر کوخیا زرد و قرمز و رنگ بالها ارغوانی است. در کوخیای زرد زمان بذر دهی و خزان کمی دیرتر از کوخیای قرمز اتفاق می افتد. .نکته مهم در بذر کوخیا چگونگی نگهداری و چگونگی جوانه زنی آن است. از نظر جوانه زنی چون بذور تازه برداشت شده پس رسی دارند می بایستی بذر در دمای13 درجه سانتی گراد بمدت 10 تا 15 هفته نگهداری شده تا پس رسی برطرف شود و نکته دوم اینکه برای نگهداری و ذخیره سازی بذر بهتر است که کوخیا با رطوبت داخل 8 تا 10% در دمای 0 تا 10 درجه سانتی گراد و ترجیحا 5 درجه سانتی گراد نگهداری شود با این متد درحدود 2تا 3 سال بذر آن قابل نگهداری است و بنیه بذر آن هم در طول مدت ذخیره سازی کاهش نمی یابد ولی نگهداری غیر استاندارد مثلا در دماهای زیر (10- و 18- درجه سانتی گراد) و یا 25 درجه سانتی گراد و یا بالاتر علاوه بر اینکه جوانه زنی را کاهش می دهد در بنیه بذر و انرژی جوانه زنی بشدت موثراست. تهایتا اینکه برای سبز شده در شرایط آزمایشگاه پس از برطرف شدن پس رسی در دمای 20تا 25 درجه سانتی گراد با روش TP(روی کاغذ صافی) در شرایط آزمایشگاه جوانه زنی اتفاق می افتد و طول مدت جوانه زنی از 7 تا 14 روز خواهد بود. برای بذرکاری در عرصه یا مزرعه بایستی شخم زدن را در عمق 20تا 23 سانتی متر در پاییز انجام داده و سپس عملیات دیسک زنی انجام گیرد. عمق کاشت 5/0 تا 1 سانتی متر و فاصله بین ردیف ها 60 سانتی متر مناسب است البته کشت بهاره خم مناسب است در صورتی که بتوان بذور را در اسفند کاشت و نهالها را در اردیبهشت ماه به عرصه منتقل نمود بسیار مطلوب خواهد بود.
تهیه کننده: سید مجتبی مدرس هاشمی
