استاندارد های بذری گیاه اسپرس

 Onobrychis sativa

 مقدمه:

اسپرس با نام علمی از خانواده بقولات و گیاه دائمی است که در مناطق معتدل آسیا و اروپا کشت می شود. این گیاه چون در دام ایجاد نفخ نمی کند برای چرای آزاد دارای اهمیت می باشد. اسپرس بعنوان یکی از گیاهان علوفه ای دائمی در مناطق جنوبی ایتالیا با آب و هوای مدیترانه ای برای مصارف علوفه خشک وچرای مستقیم کشت می شود. در ایران در استانهای اردبیل، کردستان، شهرکرد، آذربایجان شرقی و غربی، اصفهان، تهران ،قزوین، زنجان و مناطق سردسیر کشت می شود. در اصفهان در مناطق فریدون و فریدون شهر بصورت آبی و دیم کشت می شود.

گیاه شناسی:

اسپرس گیاهی است چندساله با ریشه های قوی و ضخیم و طویل و مستقیم به طولcm3 و قطر 1 تا cm5 با ساقه مستقیم که دارای مفصل متعدد و مدور گاهی لبه دار می باشد. ساقه تو خالی، بدون کرک و گاهی کرکدار،ساقه علفی و قوی است.

برگ اسپرس مرک(شانه ای)که تعداد 12 تا 16 زوج برگچه روی هر یک از آنها قرار دارد. برگچه ها به شکل تخم مرغی معکوس بودهو در راس به زائده ای ختم می شوند. گل آذین مجتمع (خوشه ای) و روی دمگل بلندی قرار دارد. به رنگ صورتی و یا سرخ آبی با رگه های تیره. میوه گیاه بصورت غلافی نا شکوفا به شکل عدس است که سطح خارجی آن مشبک و برجسته می باشد. غلاف بذر تمایل جانبی و کشیدگی یک طرفه دارد که هر کدام حاوی یک بذر قلوه ای شکل و پهن است.

·ارزش غذایی اسپرس:

بدر اسپرس را بعنوان مکمل پروتئینی برای حیوانات تک معده می توان استفاده کرد. بذر اسپرس تقریبا دارای 36% پروتئین است و دارای اسید آمینه های ضروری بوده از نظر ترکیبی برابر آرد سویا می باشد. بذر اسپرس مثل آرد سویا که خوش طعم نیست، نبوده چون آرد سویای خام دارای ماده بادارنده ای است که برای حیوانات تک معده ای نامناسب است. این ماده در اسپرس ارزش غذایی را کاهش نمی دهد. علت اصلی کمی ارزش اسپرس وجود تانن های متراکم در برگها میباشد که نباید آن را پشت سر هم در یک زمین کاشت.

·استانداردهای بذری:

بذرهای این گیاه کلیوی یا قلوه ای شکل با سطح صاف و صیقلی به رنگ قهوه ای، زیتونی روشن یا تیره به طول 7/3 میلیمتر که ناف آن در میانه مقعر می باشد، وزن هزاردانه با غلاف 19 گرم است.

میزان بذر مورد نیاز در زراعت تک کشتی 50 کیلوگرم در هکتار بذر با غلاف می باشد. در خرید و فروش تجاری بذر همراه با پوسته میوه همان بذر است و در مراحل بوجاری بذر را از داخل غلاف یا نیام خارج نمی کنند، اما به دلیل وجود مواد بازدارنده معمولا30% مصرف بذر بیشتر میشود. برای از بین بردن مواد باز دارنده خیساندن گونی بذر در کانال آبیاری می تواند موثر باشد.

کاشت، داشت، برداشت

الف)خصوصیات زراعی:

بستر کشت اسپرس باید دارای خاکی حاصلخیز، لومی و عاری از علفهای هرز با شیب مناسب و تهویه مطلوب باشد، از آنجا که اکثر خاکهای ایران آهکی می باشد. لذا برای زراعت اسپرس مناسب است. اسپرس زمینهای عمیق و محلهای گرم و زمینهایی که دارای قشر سنگی تحت الارض هستند را ترجیح می دهد و در اراضی سنگین و رسی رشد و نمو خوبی ندارند. می توان در زمینهایی که قادر به تولید یونجه و شبدر نیست، اسپرس را به خئبی عمل می آورد. زمان کشت اسپرس بصورت بهاره و پاییزه است، هما باید در نظر داشت که در پاییز قبل از فرا رسیدن سرمای زمستان و یخبندان گیاه به مرحله 2 تا 4 برگی باشد و در بهار نیز احتمال یخبندان زمین نباشد چون بوته ها در مراحل اولیه رویش از سرمای شدید صدمه می بینند. گونه sativ مقاومت خاصی به یخبندان ندارد. در کشتهای بهاره انجام یک شخم پاییزه عمیق یا خیلی عمیق به عمق 25 تا 30 سانتی متر بسته به ساختمان خاک ضروری است. در بهار قبل از کشت 40تا 50 تن کود حیوانی در زمین پخش و در جهت عمود بر هم با دیسک دندانه یا پنجه شخم زده می شود. اسپرس یک گیاه مقاوم در برابر خشکی می باشد.

ب‌)   برداشت:

برای دستیابی به حداکثر عملکرد کیفی و کمی رعایت زمان برداشت ضروری است. این زمان با توجه به نوع هستفاده فرق می کند. در برداشت علوفه سبز بهتر است گیاه در مرحله 10% گلدهی باشد/ گلهای اسپرس از قسمت پایین به بالای گل آذین باز می شوند ، لذا همزمانی در رسیدگی بذور وجود نداشته و از طرفی بذور اسپرس سریعا ریزش می کنند از این رو جهت دستیابی به بذری با کیفیت مطلوب کنترل مزرعه پس از تشکیل غلاف ضروری است. زمان مناسب برداشت بذر هنگامی است که رطوبت توده در حدود 40% باشد این رطوبت به آن دسته بذوری است که غلاف آنها کاملا سبز است. جهت جلوگیری از کاهش قوه نامیه ی بذور باید رطوبت بذر را کم کنیم/ اسپرس را باید بعلت سبز ماندن چندین ماهه و تکثیر طبیعی به وسیله بذر و مقاومت آن در برابر چرای مفرط و دوام چند ساله بیشتر مورد توجه قرار داد.

تهیه کننده:

سید مجتبی مدرس هاشمی & الهام خالقی مهر